Güncelleme: 13 Ekim 2026
Avrupa, Asya ve Orta Doğu arasında yer alan Türkiye, bölgenin önemli uluslararası ticaret merkezlerinden biridir. İranlı ve Farsça konuşan birçok girişimci, Türkiye’den ürün, ham madde ve sanayi makineleri tedarik eder veya Türkiye üzerinden Avrupa ve komşu pazarlara ulaşmayı hedefler. Bu süreçte başarı; gümrük kurallarını, gerekli belgeleri ve kamu desteklerini doğru anlamaya bağlıdır.
VALA Ticaret Akademisi bu rehberde, Ticaret Bakanlığının resmî bilgileri ve ilgili mevzuat ışığında Türkiye’de ithalat ve ihracatın temel aşamalarını açıklıyor.
Türkiye neden uluslararası ticaret için değerlendirilmeli?
- AB ile Gümrük Birliği: Kapsama giren ve serbest dolaşımda bulunan sanayi ürünleri, A.TR Dolaşım Belgesi ve ilgili koşullar çerçevesinde AB’ye gümrük vergisi avantajıyla gönderilebilir. A.TR bir menşe belgesi değildir; ticaret politikası önlemleri ve diğer vergiler ayrıca incelenmelidir.
- Serbest ve tercihli ticaret anlaşmaları: Türkiye’nin anlaşma yaptığı ülkelerde, ilgili menşe kuralları ve uygun ispat belgesi — anlaşmaya göre EUR.1 veya başka bir belge — sağlandığında daha düşük tarifelerden yararlanılabilir.
- Serbest bölgeler: Belirli gümrük ve vergi uygulamaları bakımından özel statüye sahiptir. Avantajlar faaliyet türüne ve yasal koşullara bağlıdır; Türkiye’ye yapılan satışlar normal ithalat yükümlülüklerine tabi olabilir.
- Dijital gümrük altyapısı: Gümrük beyannameleri elektronik olarak verilir ve birçok işlem Bakanlığın çevrimiçi sistemleri üzerinden yürütülür.
Türkiye’de kimler ithalat ve ihracat yapabilir?
İthalat Rejimi Kararı uyarınca vergi numarası verilen gerçek ve tüzel kişiler, ilgili şartlarla ithalat işlemleri yapabilir. Düzenli ticari faaliyet için şirket kuruluşu veya uygun vergi kaydı ilk adımlardandır. Bazı özel ithalat işlemlerinde vergi numarası şartına istisnalar vardır.
Normal ticari ihracatta, ilgili sektördeki ihracatçı birliğine üyelik ve öngörülen ödemeler genel kuraldır. Belirli işlemler için istisnalar bulunur; üyelik gerekliliği, birlik seçimi ve aidatlar işlem türüne göre teyit edilmelidir.
Türkiye’ye ithalatın temel aşamaları
1. Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonunu (GTİP) belirleyin
İthalattan önce eşyanın GTİP’ini doğru belirlemek esastır. Vergiler, izinler ve kontroller bu sınıflandırmaya göre şekillenir. Güncel Türk Gümrük Tarife Cetveline Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü kaynaklarından ulaşılabilir.
2. İzinleri, standartları ve kısıtlamaları inceleyin
Ürüne göre yasak, izin, kota, sağlık sertifikası, analiz raporu, CE uygunluğu veya gözetim belgesi gerekebilir. Örneğin:
- Kullanılmış, yenileştirilmiş veya kusurlu eşya — kullanılmış makineler dâhil — İthalat Genel Müdürlüğünün izin rejimine tabidir. Uygulanacak usul GTİP ve güncel tebliğe göre incelenir.
- İlaçlar, hayvansal ve tarımsal ürünler, kimyasallar ve taşıtlar gibi ürünler ilgili uzman kurumların denetimine tabi olabilir.
- Çok sayıda tüketici ve sanayi ürünü, ürün güvenliği ve teknik uygunluk açısından Risk Esaslı Ticaret Kontrol Sistemi (TAREKS) üzerinden değerlendirilir.
3. Eşyayı beyan edin ve gümrük işlemlerini tamamlayın
Gerekli durumlarda eşya gelmeden önce taşıyıcı veya yetkili sorumlu özet beyan verir. Eşya gümrüğe sunulur ve bir işlem veya kullanıma tabi tutulana kadar geçici depolama statüsünde kalır. Kesin ithalatta serbest dolaşıma giriş beyannamesi elektronik olarak verilir; ticari fatura, taşıma belgesi, gerektiğinde menşe belgeleri ve izinler hazırlanır. Uygulamada işlemler çoğunlukla yetkili bir gümrük müşaviriyle yürütülür.
4. Vergi ve diğer mali yükümlülükleri hesaplayın
Maliyet GTİP’e, menşeye, gümrük kıymetine ve uygulanacak rejime göre değişir. Gümrük vergisi, bazı ürünlerde ilave gümrük vergisi, KDV ve belirli eşyalarda ÖTV söz konusu olabilir. Ürüne özgü diğer mali veya ticaret politikası önlemleri de kontrol edilmelidir. Gerekli ödemeler ve işlemler tamamlandıktan sonra eşya serbest dolaşıma girer.
Türkiye’den ihracatın temel aşamaları
- Faaliyete uygun vergi kaydını ve gerekiyorsa şirket kuruluşunu tamamlayın; ilgili ihracatçı birliğine üyelik şartını kontrol edin.
- Hedef ülkeyi seçin ve pazarı araştırın. Ticaret Bakanlığının Kolay İhracat Platformu bu konuda bilgi ve öneriler sunar.
- Varış ülkesinin kurallarını ve ihracat kontrollerini inceleyin. Ön izin, zorunlu standart veya kalite kontrolüne tabi ürünlerde özel prosedürler uygulanır.
- Fatura, paketleme listesi ve gerekli menşe veya dolaşım belgelerini hazırlayın. A.TR ile EUR.1 aynı işlevi görmez; uygun belge ürün ve hedef ülkeye bağlıdır.
- İhracat beyannamesini verin ve çıkış işlemlerini tamamlayın. Eşya, beyandaki durum ve niteliklerini koruyarak Türkiye Gümrük Bölgesini terk ettiğinde fiilen ihraç edilmiş sayılır.
E-ihracat ve küçük gönderiler: Mikro ihracat
Küçük işletmeler ve çevrimiçi mağazalar, yürürlükteki ağırlık ve değer sınırlarını karşılayan uygun gönderileri yetkili posta veya hızlı kargo operatörleriyle basitleştirilmiş gümrük beyannamesi kapsamında ihraç edebilir. Ürünün bu yönteme uygunluğu, izin ve kısıtlamaları ürün bazında kontrol edilmelidir; yalnızca düşük değerli olması yeterli değildir.
Dış ticaret için kamu teşvikleri ve destekleri
Türkiye’nin ihracat desteklerinin önemli bir bölümü 5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Karar ve ilgili genelgeler çerçevesinde uygulanır. Finansman, sigorta ve e-ihracatın ayrıca kendi program ve kuralları vardır. Başlıca destek alanları:
- Yurt içi ve yurt dışı fuarlara katılım;
- Yurt dışı pazar araştırması ve pazara giriş raporları;
- Pazara giriş için gerekli belge ve sertifikalar;
- Yurt dışında marka tescili ve TURQUALITY® markalaşma programı;
- Tasarım, ürün geliştirme, ticaret heyetleri ve UR-GE projeleri;
- Türk Eximbank üzerinden ihracat finansmanı ve sigorta;
- E-ihracata yönelik özel destekler.
Destekler otomatik değildir. Uygunluk, başvuru zamanı, belge ve ön onay koşulları harcama yapılmadan önce incelenmelidir.
Dahilde İşleme Rejimi
İhracata yönelik üretimde kullanılacak ham madde ve parçalar için şartlı muafiyet veya geri ödeme mekanizmaları sağlar. İzin, teminat ve ihracat taahhüdünün süresinde kapatılması gibi koşullar geçerlidir. İlgili başvurular Bakanlığın Destek Yönetim Sistemi (DYS) ve yetkili merciler üzerinden, belge veya izin türüne göre yürütülür.
Serbest bölgeler
Türkiye’de serbest bölgeler, ihracata yönelik üretim ve ticaret için belirli gümrük ve vergi avantajları sunar. Yurt dışından tedarik ile Türkiye’den bölgeye mal veya hizmet teslimlerinde uygulanacak istisnalar, işlemin niteliğine ve mevzuata bağlıdır. Serbest bölgede üretilen ürünlerin yurt dışına, aynı bölge içine veya diğer serbest bölgelere satışından elde edilen üretim kazançları, güncel yasal koşullarla gelir veya kurumlar vergisi istisnasından yararlanabilir. Türkiye’nin iç pazarına satışlar ile yalnızca alım-satım kazançları otomatik olarak aynı istisnaya girmez.
İran–Türkiye ticareti: İranlı girişimciler için önemli noktalar
İran ve Türkiye arasındaki Tercihli Ticaret Anlaşması, belirli ürün listeleri için indirimli tarifeler sağlar. Yararlanmak için ürünün anlaşma kapsamında bulunması ve menşeinin anlaşmaya uygun belgeyle kanıtlanması gerekir. Sözleşme imzalanmadan önce ödeme yöntemi, bankacılık koşulları ve ürüne uygulanabilecek uluslararası kurallar dikkatle değerlendirilmelidir.
İthalat ve ihracatta sık yapılan hatalar
- Yanlış GTİP kullanarak vergileri hatalı hesaplamak veya cezaya yol açmak;
- İzin ve standartları incelemeden ürün satın almak;
- Eşyanın cinsi, miktarı veya kıymetiyle beyan arasında fark oluşması;
- Menşe belgelerini ihmal ederek tercihli tarife avantajını kaybetmek;
- Destekleri geç öğrenerek uygun harcamalar için başvuru fırsatını kaçırmak.
VALA’nın ithalat ve ihracat hizmetleri
Türkiye’nin ticaret hukuku ve uluslararası ticaret konusunda deneyimli uzmanlarıyla VALA Ticaret Akademisi, İstanbul Şişli’deki ofisinden şu alanlarda destek sunar:
- Ticaret şirketi kuruluşu ve vergi kaydı danışmanlığı;
- Hedef pazar analizi ve ihracat fırsatlarının belirlenmesi;
- Ürün, ham madde ve sanayi makineleri için Türk tedarikçilerin bulunması ve değerlendirilmesi;
- Yetkili gümrük müşavirleriyle iş birliği içinde GTİP, izin ve belge incelemesi;
- Ticari sözleşmelerin değerlendirilmesi ve ticaret hukuku danışmanlığı;
- İhracat teşvikleri ve kamu destekleri konusunda rehberlik.
Sıkça sorulan sorular
Türkiye’ye ithalat için mutlaka şirket kurmalı mıyım?
Normal ticari ithalatta vergi numarası genel kuraldır; ilgili koşulları sağlayan gerçek kişiler de ithalat yapabilir. Sürekli faaliyet için şirket kurulması çoğu durumda uygun olabilir. Özel istisnalar ayrıca değerlendirilmelidir.
İhracatçı birliğine üyelik zorunlu mu?
Normal ticari ihracatta genel olarak evet. Ancak belirli mal ve işlemler için istisnalar bulunduğundan, işlem bazında teyit edilmelidir.
Türkiye’ye kullanılmış makine ithal edilebilir mi?
Kullanılmış eşya izin rejimine tabidir. Makinenin GTİP’i, teknik özellikleri ve güncel tebliğ koşulları satın almadan önce incelenmelidir.
Gümrük maliyetini nasıl hesaplarım?
Önce GTİP’i belirleyin; ardından menşe, gümrük kıymeti ve rejime göre vergileri ve diğer yükümlülükleri değerlendirin. Satın alma öncesinde uzman görüşü almak beklenmeyen maliyetleri azaltmaya yardımcı olur.
Ticaret planınızı doğru temeller üzerine kurun
Türkiye’de ithalat ve ihracat, doğru mevzuat, belge ve destek bilgisiyle büyüme fırsatları sunar. Türkiye’den tedarik, ürün ihracatı veya İstanbul’da ticaret şirketi kuruluşu planlıyorsanız VALA uzmanları başlangıçtan gümrük işlemlerine kadar size rehberlik edebilir.
İthalat ve ihracat danışmanlığı için İletişim sayfamızdan randevu talep edebilirsiniz.